Archeobotanika




mgr Joanna Abramów - kierownik działu Archeobotaniki


tel. 607 362 218

email: archeobotanika@archbot.pl

womarba@op.pl






Studia magisterskie z zakresu archeologii o specjalizacji archeologia podwodna i ekoarcheologia ukończyła na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w 2004 roku. Uczestniczyła w wielu badaniach stanowisk lądowych polskich i zagranicznych a także stanowisk podwodnych w centralnej i zachodnio-północnej Polski. Od 2005 roku zajmuje się badaniem makroszczątków roślinnych (m.in. w ramach realizowanej w Instytucie Archeologii UMK w Toruniu pracy doktorskiej) pochodzących ze stanowisk archeologicznych. Jej zainteresowania badawcze dotyczą głównie wykorzystania roślinności przez dawne społeczności ludzkie. Uczestniczka konferencji i sympozjów naukowych organizowanych w Polsce (Koszęcin 2005 - Sympozjum Archeologii Środowiskowej; Poznań 2007 – Assocation for Environmental Archaeology - Annual Conference; Bachotek 2009 – Konferencja Naukowa Doktorantów; Kórnik 2009 – Sympozjum Archeologii Środowiskowej) i za granicą (Visby, Szwecja 2002 - Baltic Sea Area  Archaeological Network; Cork, Irlandia 2007 – Association for Environmental Archaeology – One-day meeting).  Od roku 2005 członek SAS (Stowarzyszenia Archeologii Środowiskowej). Od roku 2009 prowadzi, w ramach studiów podyplomowych "Zarządzanie w Archeologii"  realizowanych na WSG w Bydgoszczy,  zajęcia "Archeobotanika w zastosowaniu archeologicznym". Współzałożycielka Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, działającego od czerwca 2010 roku.


Czym jest archeobotanika?


Archeobotanika to jeden z działów archeologii środowiskowej, który zajmuje się badaniami nad jednym z materiałów źródłowych, wydobywanych w trakcie prac wykopaliskowych, którym są makroszczątki roślinne. Pozostałości roślin zachowują się na stanowisku archeologicznym w postaci spalonej, zmineralizowanej bądź storfiałej. Forma zachowania tych szczątków zależy zarówno od warunków panujących na terenach badanych w trakcie ich użytkowania jak i od procesów podepozycyjnych. Szczątki te pochodzą zarówno z roślin, które były zbierane czy uprawiane przez człowieka, jaki i z tych, które jedynie towarzyszyły społecznościom ludzkim, tworząc otaczające środowisko. Jednakże wszystkie one dają nam możliwość pełniejszego poznania minionej rzeczywistości.

Analizy makroszczątków roślinnych mają na celu zidentyfikowanie pozostałości zbóż, roślin technicznych i gatunków roślin dziko rosnących. W trakcie takich analiz rejestrujemy materiał źródłowy, który jest praktycznie nie do wychwycenia podczas prac wykopaliskowych, jak różnego rodzaju szczątki organiczne makro i mikroskopijne (nie tylko roślinne). Dzięki nim uzyskujemy nowy materiał, który może być wykorzystany m.in. do datowania stanowiska czy obiektu (np. przy użyciu metody C14) oraz dostarcza badaczom informacje o przeobrażeniach zachodzących w lokalnym krajobrazie. Przede wszystkim jednak,  w trakcie analiz archeobotanicznych,  otrzymujemy nowy materiał, który możemy wykorzystać do badań nad różnymi aspektami działalności ludzkiej. Dzięki nim możemy znacznie więcej dowiedzieć się m.in. o  dietach, praktykach rolniczych, medycynie, ogrodnictwie, zielarstwie, farbiarstwie, browarnictwie czy handlu.


Czym dokładnie zajmuje się dział Archeobotaniki?


Dział Archeobotaniki zajmuje się przede wszystkim przeprowadzeniem analiz makroszczątków roślinnych, zawartych w próbkach glebowych, pobieranych zarówno z "suchych"  jak i "mokrych" stanowisk archeologicznych. Proces analiz przeprowadzamy w trzech etapach. Najpierw przekazane nam próbki  glebowe poddajemy przepłukaniu, z użyciem sit  o zróżnicowanej średnicy oczek, w celu wyodrębnienia materiału badawczego. Następnie materiał ten  przebieramy czyli oddzielamy makroszczątki roślinne od materiału nie podlegającego analizom archeobotanicznym. Na końcu wyselekcjonowane makroszczątki roślinne oznaczamy (identyfikujemy) oraz opisujemy. Procesy przebierania materiału badawczego jak i oznaczania makroszczątków roślinnych odbywają się z użyciem wysokiej jakości mikroskopu stereoskopowego współpracującego z aparatem fotograficznym (w związku z czym mamy możliwość wykonywania zdjęć analizowanego materiału). Materiał badawczy, który został wyselekcjonowany w trakcie płukania i przebierania, ale niepodlegający omawianym analizom (np. ceramika, węgle drzewne, rybie łuski, kości) zabezpieczamy tak, aby można byłoby użyć go do wykonania innych specjalistycznych badań. W efekcie tych działań Zleceniodawca otrzymuje sprawozdanie z analiz, które w podstawowym pakiecie zawiera:


  • inwentarz próbek po flotacji (płukaniu), w którym ujęte są: objętości poszczególnych próbek przed płukaniem oraz rodzaj zarejestrowanego podczas płukania materiału badawczego (który został zauważony bez mikroskopu) - mogą to być np. duże makroszczątki roślinne, łuski i ości rybie, węgle drzewne, kości, zabytki
  • zestawienie tabelaryczne, w którym ujęte są wszystkie przepłukane próbki wraz z wyszczególnieniem gatunków, ilości i form zarejestrowanych w nich makroszczątków roślinnych (przejrzanych już pod mikroskopem)
  • ogólny opis makroszczątków roślinnych wraz z kilkoma fotografiami wybranych okazów (wykonywanymi przez aparat fotograficzny podłączony do mikroskopu) oraz z wykresami przedstawiającymi procentowy udział poszczególnych gatunków roślin w badanym materiale
  • zestawienie tabelaryczne materiału badawczego niepodlegającego analizom archeobotanicznym (np. węgle drzewne, muszle, ości rybie itp)
  • całość materiału badawczego uzyskanego podczas płukania i przebierania w tym makroszczątki roślinne oraz zabezpieczony materiał niepodlegający analizom archeobotanicznym, przeznaczony do innych  badań.



 Ponadto istnieje możliwość wykonania poszerzonego sprawozdania z analiz. Może ono zwierać zwiększoną ilość zdjęć, wykresów czy tabel oraz dodatkowe informacje dotyczące: warunków siedliskowych, morfologii i okresów wegetacyjnych zarejestrowanych roślin, wykorzystywania ich przez człowieka oraz znalezisk danego gatunku na terenie stanowisk archeologicznych z obszaru naszego kraju.

Wykonujemy także całościowe opracowania dla poszczególnych stanowisk archeologicznych pod kątem środowiska roślinnego. Jednakże dla wykonania takiego opracowania wskazane byłoby abyśmy dysponowali kompletem dokumentacji archeologicznej oraz wynikami innych analiz specjalistycznych dotyczącymi danego stanowiska archeologicznego

Prowadzimy także szkolenia jak należy w terenie pobierać, dokumentować  i zabezpieczać próbki glebowe do analiz archeobotanicznych.